Şaşılık
Gözlerin normalde paralel olması gereken doğrultusunun bozulması şaşılık olarak adlandırılır. Şaşılık olduğu zaman bir göz istenen noktaya bakarken diğer göz farklı bir noktaya bakar. Gerek çocukluk gerekse erişkin yaş grubunda sık görülen bir sorun olan şaşılığın pek çok farklı nedeni olabilir. Şaşılığın oluşturduğu yakınmalar şaşılığın tipi, nedeni ve hastanın yaşına göre değişiklikler göstermektedir.
Şaşılık ailesel yatkınlık ve bazı kırma kusurlarına bağlı olabileceği gibi görmeyi bozan ciddi bir göz hastalığının, sinir felçlerinin veya bazı kas hastalıklarının bulgusu olabilir. Bu nedenle gözde kayma olan bir kişi mutlaka göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir. Örneğin retinoblastom adlı bir göz içi tümörünün ikinci en sık belirtisi şaşılıktır. Bazen kafa içindeki bir kitlenin veya ilk belirtisi şaşılık olabilir. Dolayısıyla şaşılığı olan bireylerin göz dışında yaşamsal bazı sorunları da olabileceği unutulmamalıdır.
Şaşılık ne gibi sorunlara yol açar?
Şaşılığın yol açtığı sorunlar çocuklukta başlayan ve erişkin yaş döneminde oluşan sorunlar olarak iki ayrı grupta ele alınabilir. Çocukluk döneminde şaşılık derinlik hissinin gelişimini engellemekte bazen de göz tembelliğine yol açabilmektedir. Çocukluk döneminde şaşılığa bağlı çift görme nadir görülür çünkü bu yaş döneminde beyin çift görmeden kurtulabilmek için bazı uyum mekanizmaları geliştirir. Ancak bu uyum mekanizmaları tembellik, iki gözün birlikte kullanımıyla oluşan ve derinlik hissine kadar giden fonksiyonların kaybına yol açmaktadır.
Erişkin yaşta yeni ortaya çıkan bir şaşılık olduğunda en öne çıkan yakınma çift görmedir zira bu dönemde beyin çift görmeyi çocukluktaki gibi telafi edemez. Çift görme felç veya bazı kas hastalıklarının belirtisi olabilir ve mutlaka ciddiye alınması gereken bir sorundur.
Şaşılık tüm bakış yönlerinde aynı miktarda olmayabilir. Gözlerdeki kaymanın kaybolduğu veya daha azaldığı bir bakış yönü varsa beynin istemsiz olarak yaptığı tercih sebebiyle kişi hep bu bakış yönünde olmayı tercih eder. Yani bazen şaşılık anormal baş pozisyonlarına yol açabilir.
Şaşılık muayenesi ne zaman yapılabilir?
Genelde yaygın olan kanının aksine şaşılık muayenesi her yaşta yapılabilir. Muayene için bir alt yaş sınırlaması yoktur. Ancak hekimin kullandığı muayene yöntemleri yaşa göre farklılık gösterir. Bebek ve çocuklarda göz muayenesi erişkinlere göre daha güçtür ve deneyim gerektirir. Özellikle görme sisteminin gelişmekte olduğu bebeklerde hekimin hangi yaşta hangi fonksiyonun beklenmesi gerektiğini iyi değerlendirmesi gerekir.
Şaşılıkta tedavi yöntemleri nelerdir?
Şaşılık tedavisi genel anlamda cerrahi ve cerrahi dışı tedavi yöntemleri olarak iki grupta ele alınabilir. Göz tembelliğinin tedavisi şaşılık tedavisinin ayrılmaz bir parçasıdır. Şaşılık tedavisinde cerrahi dışı tedavi yöntemleri; gözlük kullanımı bazı özel egzersizlerin uygulanmasına dayalı olan ortoptik tedavi ve botulinum toksin (Botox) enjeksiyonu olarak özetlenebilir. Cerrahi tedavi yöntemleri temel olarak göz dışı kasların güçlendirilmesi, zayıflatılması veya fonksiyonlarının değiştirilmesine yönelik girişimler olarak özetlenebilir. Bu tedavi yöntemlerinden biri veya birkaçının bir arada kullanılması gerekebilir. Bazı şaşılık tiplerinde gözlük kullanımı tek başına şaşılığın ortadan kalkmasını sağlayabilir. Hastanın varsa kırma kusurunun hastanın kayması göz önüne alınarak uygun şekilde düzeltilmesi tedavinin ilk adımıdır.
Botulinum toksini (Botox) enjeksiyonu bazı şaşılık tiplerinde başarıyla kullanılmaktadır (bkz. şaşılıkta BOTOX tedavisi).
Gözlüğe rağmen kayma devam ediyorsa cerrahi tedavi düşünülmelidir. Şaşılık cerrahisinde uygulanan tedaviye alınan cevapta kişisel farklılıklar olabilir. Bu farlılığın temel nedeni şaşılığın beyinden kaynaklanan bir sorun olmasıdır. Bu nedenle bazı durumlarda birden fazla cerrahi girişim gereği ortaya çıkabilir.
Yukarıda bahsedilen tedavi yöntemleri bazen tek başına bazen de kombine olarak uygulanabilmektedir. Tedavi yönteminin seçimi şaşılığın tipi, hastanın yaşı, görme keskinliği, vb. pek çok değişkene bağlı olarak kişiye özel olarak planlanmaktadır.