Göz Tembelliği

GÖZ TEMBELLİĞİ (AMBLİYOPİ)

Göz tembelliği nedir?

Göz tembelliği görme azlığına yol açan sorunlar içinde önemli bir yer tutar, tüm popülasyondaki görülme sıklığı %2.5’tur. Zamanında fark edilirse kolaylıkla tedavi edilen bir sorun olması dolayısıyla erken tanınması büyük önem taşımaktadır. Gelişmiş ülkelerde göz tembelliğinin erken tanısı için bazı tarama programları yürütülmektedir.

 

Göz tembelliği sebepleri nelerdir?    

Göz tembelliği görmeyi sağlayan sinir tabakası ve görme siniri sağlıklı olmasına rağmen oluşan görme azlığıdır. Göz tembelliği tek veya iki gözde ortaya çıkabilir.

Göz tembelliğine yol açan sebepler üç ana başlık altında toplanabilir: Bunlar gözün gelişimi sırasında ortaya çıkan şaşılık, gözün net görmesini yani odak yapmasını engelleyen kırma kusurları ve görme eksenini kapatarak görüntünün göze ulaşmasını engelleyen sorunlar (göz kapağı düşüklüğü, katarakt , saydam tabaka bulanıklıkları, kapama) olarak özetlenebilir. Hipermetropi, miyopi, astigmatizma gibi kırma kusurları belli değerlerin üstünde göz tembelliği yapabilmektedir. İki göz arasında belirgin numara farkı olması durumunda tek gözde göz tembelliği ortaya çıkmaktadır.

 

Göz tembelliği aile tarafından nasıl anlaşılır? 

İki gözü de etkileyen görme azlığında aile çocuğun az gördüğünden şüphelenebilir.  Ancak tek taraflı göz tembelliğinde eğer gözde şaşılık, kapak düşüklüğü gibi görünür bir sorun yoksa aile durumu fark edemez. Bu nedenle erken tanı için bazı ülkelerde tarama programları uygulanmaktadır.

Ailenin ‘çocuğum iyi görüyor mu?’ sorusunun dışında  ‘çocuğumun iki gözü de iyi görüyor mu?’ sorusunu kendilerine sormaları gerekmektedir. Bebeklerin bir göz kapatıldığında neşeli diğer göz kapatıldığında hep tepkili olması bu yönde aileler açısından uyarıcı olabilir. Konuşma döneminde ve bir gözü az gören çocuklar genellikle bu sıkıntılarını aileye anlatmazlar zira bunu herkeste olan normal bir durum gibi algılama eğilimindedirler.

 

Göz tembelliği ne zaman tedavi edilebilir?

Göze tembelliğinde yaşanan en büyük sorun erken tanı ve sonrasında uygun ve ‘zamanında’ tedavidir.  Göz tembelliği görme sisteminin gelişmekte olduğu dönem içinde tedavi edilebilir. Bu süre ortalama olarak 9-10 yaş olarak bilinmekle beraber bu sürenin bazı istisnaları olabilmektedir. Bazı bireylerde daha ileri yaşta da tedaviye cevap alınabilmekte ancak tedaviye cevap şansı erken yaşlara göre daha düşük olmaktadır. Göz tembelliği tedavisinde tedaviye ne kadar erken başlanırsa başarı şansı o denli yüksek olur.  Erken tanı tedavi süresini kısaltmakta ve başarı şansını belirgin şekilde arttırmaktadır.

 

Göz tembelliğinde tedavi yöntemleri nelerdir?

Tedavide ana prensip tembelliğe yol açan sorunun düzeltilmesi ve sağlam gözün kapatılarak beynin tembel göz ile ilgili bölgesinin kullanılmasını sağlamaktır.

Kapamanın süresi tembelliğin derecesi ve hastanın yaşına göre hekim tarafından belirlenir ve düzenli takip şarttır.

Kapamanın alternatifi olabilmesi için sağlam gözün görmesini azaltmaya yönelik damla tedavisi de söz konusu olabilir. Ancak yan etkileri dolayısıyla sık tercih edilmemektedir.

Göz tembelliğinin tedavisi için görmenin  uyarılması prensibine bağlı yöntemler denenmiş olmakla beraber  günümüzde kapamanın yerini alacak etkisi kanıtlanmış başka bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Kapama bandı kullanmakta sıkıntı yaşayan çocuklarda gözü periodik aralıklarla otomatik olarak kapatan gözlüklerden faydalanılabilir.  İki göz açıkken özel gözlükler ile tembel gözün daha fazla uyarılmasını sağlamaya yönelik bilgisayar programları üzerinde çalışmalar yürütülmektedir.

 

Göz tembelliği için uygun muayene yaşı nedir?

Erken tanı ile göz tembelliğinin oluşumunu engellemek mümkündür. Yeni doğan döneminde kırmızı refle testi yapılmış olan sağlıklı ve gözünde hiçbir sorun görünmeyen, ancak  ailede şaşılık, göz tembelliği, gözlerde titreme sorunu öyküsü olanlarda 1 yaş, diğerlerinde ise en geç 3 yaşında göz muayenesi  yapılmalıdır.

Eğer gözde kayma şüphesi, titreme, takip edememe, az görme şüphesi varsa muayene zaman geçirilmeden hemen yapılmalıdır.

Göz tembelliği ve şaşılıkta ailesel yatkınlık olduğu bilinmektedir. Bu nedenle yakın akrabalar içinde şaşılık veya göz tembelliği sorunu olan kimse varsa ailelerin erken göz muayenesi konusunda daha hassas olmaları önerilir.